Талаан тыыннаах утаҕа
2026 сыл – Өрөспүүбүлүкэҕэ Култуура, Таатта улууһугар Айар ситим сыла. Бу сыл устата айар эйгэлээхтэри түмэн, элбэх тэрээһин, кэпсэтии барыаҕа.
Былааннаммыт үтүө дьаһаллар чэрчилэринэн Игидэй нэһилиэгин уран тарбахтаах иистэнньэҥнэрэ, үтүө-мааны Далбар Хотуннара Олимпиада Ивановна Нехчоенова уонна Людмила Коммунаровна Ермолаева Тааттатааҕы хартыына галереятыгар быыстапка тэрийдилэр.
Игидэй, илгэлээх Игидэй… былыт саппыт үйэлэрин сэгэтэн аастахха, уус тыллаах сээркээн сэһэнньиттэр, уран тылынан кэпсиир олоҥхоһуттар, номоххо киирбит уустар уутуйан үөскээбит ытык нэһилиэктэринэн биллэр. Күн бүгүн Игидэй устуоруйатын, олоҕун-дьаһаҕын сайдыытын олохтоохторо оҥороллор. Нэһилиэк киининэн олохтоохтор тоҕуоруһа мустар, түмсэр сирдэринэн Алексей Бояров аатынан Норуот айымньытын дьиэтэ буолар. Бу дьиэҕэ «Оһуор тойуга» иистэнньэҥнэр түмсүүлэрэ 2011 сыл сэтинньититтэн айымньылаахтык үлэлиир, түмсүүнү ыраас сииктээх, дэгиттэр иистэнньэҥ Мария Ильинична Алексеева салайар.
Бүгүн түмсүү иистэнньэҥнэрэ Олимпиада Ивановна Нехчоенова уонна Людмила Коммунаровна Ермолаева Тааттатааҕы хартыына галереятыгар «Талаан тыыннаах утаҕа» диэн быыстапка-маастар-кылааһы ыыттылар. Тэрээһин Олимпиада Ивановна 19-с үйэтээҕи Оруоһуттар аттарын симэҕин, эбэтэ Маайа, Мария Львовна Нехчеонова, тикпит томторугун, ыаҕыйатын, Людмила Коммунаровна кэргэнэ Петр Петрович Ермолаев ийэтинэн эбэтэ Мавра Николаевна Афанасьева тикпит томторугун уонна ыаҕыйатын быыстапкалаатылар. Бу ытык маллар сабыдыалларынан иистэнньэҥнэрбит айар үлэлэрин эрэ буолбакка, удьуордааһын тыыннаах утаҕын көрдөрөн, кылтан-сиэлтэн мээчик, тымырдаайы оҥоруутугар маастар-кылаас ыыттылар. Иис эйгэтин сырдатар чааска Сардана Попова поэтесса Наталья Харлампьева «Кыыс кэтэһэр ыһыаҕы..» хоһоонун аахта. Кырдьыга да, быыстапкаҕа кыыс, дьахтар кэтэр сэлээппэлэрэ, дэйбиирдэрэ, туостан салама, туос иһиттэр, оҕуруонан киэргэллэр көрдөрүүгэ турбуттара тэрээһини күүһүрдэн биэрдэ.
Олимпиада Нехчоенова:
– Мин Туора Күөлбүн. Игидэй сирэ-уота – тапталлаахпын көрсөн ийэ, эбэ буолар дьолу түстээбит дойдум. Иис олохпор киһини өйдүөхпүттэн баар. Аҕам ийэтэ Мария Львовна Нехчеонова тириини таҥастыыр эбитэ үһү. Уонча сиэнин кыһыҥҥы таҥастарын тигэн, бары куобах истээх үтүлүктээх, андаатар тириитэ бэргэһэлээх, андаатар өрөҕөтө уттастаах этибит. Эбэм ынах быатын хатара, ыаҕайа, томторук тигэрэ. Дьиэ эргин маһынан да уһанара. Оттон ийэбинэн эбэм Анисия Терентьевна Ларионова Намтан төрүттээҕэ. Ийэбэр, миэхэ, балтыбар суккун, сарыы этэрбэс тигэн ыытара. Миэхэ, алын кылаас оҕотугар, оччолорго кимиэхэ да суох атлас платье, бархат хаһыаччык туругунан киэргэтэн ыыппытын ыһыахха кэтэн дьон болҕомтотун тардыбытым. Ийэм Ирина Михайловна Попова иистэнэрэ, баайара. Аймахтарыгар, оҕолоругар, сиэннэригэр хас биирдиибитигэр сыттык хаата, газетница, сумочка, панно быысыпкалаан бэлэхтээбитэ дьиэ кэргэн ытык мала буолан, күннэтэ күндү дьоммутун кэпсии, сылаас тыынынан илгийэ турар.
Олимпиада эбэтиниин
Бэйэм «Оһуор тойуга» түмсүүгэ 2011 сылтан дьарыктанабын. Өбүгэм тыына уһуктан иистэнэр эйгэбин саҕалаабытым. Төһө да хааҥҥар баарын иһин, киһи баҕалаах буоллаҕына, иис иһигэр киирэр. 2016 сыллаахха ыаҕайа тигиэхпин баҕаран, норуот маастара Семен Степанович Черноградскайга үөрэнэн турабын. Үстэ төхтөрүйэн, ис испиттэн баҕаран, кыһаллан үөрэммитим. Салгыы ситии хаппытым, онтон сэлээппэ, дэйбиир, тымырдаайы бэйэтинэн тахсан, оҥоһуллан испитэ. Талаан удьуордуур, ууһуур диэн мээнэҕэ эппэттэр, оҕолор, сиэннэр эмиэ иис-уус дьарыктаах буолан иһэллэрэ киһини үөрдэр. Кыыһым Ирина маһынан уһанар, ыскаапка тиийэ оҥорор уус. Покровскайга ыал буолан олорор. Онон Хаҥалас сиригэр таатталыы тыыны киллэрэр, удьуору салгыыр. Сиэн кыыс Кира 10 кылааска үөрэнэр. Туоһунан дьарыктанар. Алтынньыга Мандар Уус 80 сааһыгар научнай ааҕыылар практическай чааһыгар туостан харысхал оҥорон, иккис миэстэ буолары ситиспитэ. Билигин «Океан» лааҕырга бараары бэлэмнэнэнэр.
Людмила Ермолаева:
– Кииним түспүт сирим – Ытык Күөл. Бу тыйаатыр турар уулуссатыгар оҕо сааһым ааспыта. Онон саамай сүрэхпэр чугас өйдөбүллээх уулусса. Аҕам Коммунар Черкашин Ворошиловтан төрүттээҕэ. Норуот тыйаатырын бастакы артыыстарыттан биирдэстэрэ. Таатта тыйаатыра өрөспүүбүлүкэҕэ бастакы тыйаатыр аатын сүгэр, Сойууска биллэрэ. Черкашиннар удьуордаан уус аймах. Айылҕалаахтар да бааллара биллэр. Төрүт үлэһит, дэгиттэр дьон.
Людмила аҕатыныын
«Оһуор тойуга» түмсүүгэ 2019 сылтан дьарыктанабын. Иис үлэтэ киһини тардар, туруккун тупсарар туспа эйгэлээх. Кыыспыныын Туйааралыын иис араас көрүҥүн иистэнэбит. Баҕа, сүрэх баарын тухары, иис айыллан, ситэн-оһон тахса туруоҕа.
* * *
Бу курдук кырыа кыһыммыт сааһынан солбуллар, киһи дууһалыын сырдыыр, иэйии күүһүрэр кэмигэр икки саха дьахтара иис-күүс тыыннаах ситимин быыстапкалаан көрдөрөн кэпсээтилэр.
Икки үйэ кирбиитин туоһулуур иистээх Далбар Хотуттарга өрүү аргыстаһа, кэккэлэһэ хаама сылдьар Айар Куттара мэлдьи саҥаттан саҥа иэйиини сипсийэ сылдьарыгар баҕара хаалабын.